Uygulamada sık karıştırılan iki terim var: risk analizi ve risk değerlendirmesi. Mevzuatta risk analizi ayrı bir belge değildir; risk değerlendirmesinin bir aşamasıdır. Bu sayfa o aşamaların nasıl yürütüldüğünü anlatır.
Risk analizi mi, risk değerlendirmesi mi?
Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin tanımlar maddesi (Madde 4) risk değerlendirmesini bir süreç olarak tanımlar: tehlikelerin belirlenmesi, bunların riske dönüşmesine yol açan faktörlerin incelenmesi ve risklerin analiz edilerek derecelendirilmesi çalışmalarının tamamı.
Analiz ise bu sürecin içinde ayrı bir başlık olarak geçer: Madde 9'un başlığı Risklerin belirlenmesi ve analizidir. Yani “risk analizi raporu” diye aranan belge, hukuken risk değerlendirmesi dokümanıdır (Madde 11). İki ad aynı belgeyi işaret eder.
Birinci aşama — tehlikelerin tanımlanması
Madde 8, tehlikeler belirlenirken toplanacak bilgiyi sayar: işyeri bina ve eklentileri, iş ekipmanları, kullanılan maddeler, üretim süreçleri, artık ve atıklar, organizasyon ve hiyerarşi, çalışanların yaş, cinsiyet ve sağlık durumu gibi özellikleri ile yapılan işin niteliği. Tehlikeler tespit edilirken ramak kala olaylar ve geçmiş iş kazaları da dikkate alınır.
İkinci aşama — risklerin belirlenmesi ve analizi
Madde 9'a göre tespit edilen her tehlike ayrı ayrı ele alınır ve şu iki soru cevaplanır: bu tehlikeden kaynaklanabilecek risk hangi sıklıkta oluşabilir, kimler ve neler ne şekilde ve hangi şiddette zarar görebilir. Belirleme yapılırken mevcut kontrol tedbirlerinin etkisi de hesaba katılır.
Yönetmelik tek bir yöntem dayatmaz: işletmenin faaliyet özellikleri, tehlikelerin niteliği ve işyerinin kısıtları göz önünde bulundurularak ulusal veya uluslararası standartlardan seçilen bir ya da birkaç yöntem birlikte kullanılabilir. Fine-Kinney ve L tipi matris gibi yöntemler bu çerçevede seçilir.
İşyerinde birbirinden farklı işlerin yürütüldüğü bölümler varsa bu adımlar her bölüm için ayrı ayrı tekrarlanır; ayrı yapıldığında bölümlerin birbiriyle etkileşimi de dikkate alınır.
Üçüncü aşama — risk kontrol adımları
Madde 10, analiz sonrası yapılacakları sıraya bağlar: planlama, risk kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması, uygulanması ve uygulamaların izlenmesi. Tedbir kararlaştırılırken izlenecek öncelik sırası da aynı maddede yazılıdır:
- Riskleri ortadan kaldırmak
- Tehlikeli olanı, tehlikeli olmayanla veya daha az tehlikeli olanla değiştirmek
- Riskler ile kaynağında mücadele etmek
Yasal dayanak
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği — Madde 4
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği — Madde 8
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği — Madde 9
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği — Madde 10
Yukarıdaki maddelerin her biri, uygulamanın mevzuat arşivine karşı otomatik olarak doğrulanır; arşivde karşılığı olmayan bir madde numarası bu sayfaya yazılamaz.
İSGUYZ tehlike listesini işyerinizin NACE koduna göre çıkarır ve Fine-Kinney ölçeğiyle puanlar; Madde 9'un istediği sıklık-şiddet çözümlemesini her satır için siz yapmak zorunda kalmazsınız.
Sık sorulan sorular
Risk analizi ile risk değerlendirmesi aynı şey mi?
Tam olarak aynı değil. Risk değerlendirmesi süreci tanımlar (Madde 4); risk analizi ise o sürecin bir aşamasıdır (Madde 9 — Risklerin belirlenmesi ve analizi). Günlük dilde “risk analizi raporu” denilen belge hukuken risk değerlendirmesi dokümanıdır.
Hangi risk analizi yöntemini seçmeliyim?
Yönetmelik yöntem dayatmaz. Madde 9, işletmenin özelliklerine, tehlikelerin niteliğine ve işyerinin kısıtlarına göre ulusal veya uluslararası standartlardan seçilen yöntemlerin kullanılabileceğini söyler. Seçilen yöntemin raporda yazılması Madde 11 gereği zorunludur.
Her bölüm için ayrı analiz yapmak zorunda mıyım?
İşyerinde birbirinden farklı işlerin yürütüldüğü bölümler varsa evet; Madde 9 adımların her bölüm için tekrarlanmasını ister. Ayrı yapıldığında bölümlerin birbiriyle etkileşimi de dikkate alınır.
Mevcut önlemler analize dahil edilir mi?
Evet. Madde 9, riskin sıklığı ve şiddeti belirlenirken mevcut kontrol tedbirlerinin etkisinin de göz önünde bulundurulmasını açıkça söyler.
Riski azaltmak için hangi sıra izlenir?
Madde 10'a göre önce riski ortadan kaldırmak, mümkün değilse tehlikeli olanı daha az tehlikeli olanla değiştirmek, sonra riskle kaynağında mücadele etmek gelir. Kişisel koruyucu donanım bu sıralamanın sonunda yer alır.